Tak stali czytelnicy Sandersona jak i ci, którzy dopiero zaczynają przygodę z jego twórczością muszą zdawać sobie sprawę, jak wielka jej część należy do Cosmere. W tym właśnie wszechświecie autor osadził swoje światy, a ich mieszkańcy, przedmioty i motywy podróżują pomiędzy planetami i cyklami.

Technicznie rzecz biorąc wszystkie cykle Sandersona tworzą jedną serię o jednej wspólnej historii, która jest historią samego Cosmere. To z kolei nastręcza bardzo ważne pytanie.

W jakiej kolejności powinniśmy czytać kolejne książki?

Poniższy wykres odpowie na to pytanie.

(kliknij, aby powiększyć)

O co tutaj chodzi?

Strzałki określają kierunek czytania. I tak, jeśli mamy A B, to B należy przeczytać dopiero po przeczytaniu A.

Czarne strzałki określają obowiązkowy kierunek czytania serii. Na przykład, drugi tom Z Mgły Zrodzonego czytamy po tym, jak już przeczytaliśmy pierwszy, etc.

Niebieskie strzałki, czyli silny związek fabularny, oznaczają powieści, które mogą być ważne dla zrozumienia tej drugiej. To nie jest jeszcze „koniecznie trzeba przeczytać A przed B”, ale raczej „powinno się przeczytać A przed B”. Nie jest to obowiązkowe, ale zalecane.

Czerwone strzałki, czyli historie poboczne, to zazwyczaj krótkie powieści związane fabularnie z jakąś główną powieścią, ale nie są konieczne aby czytać dalsze tomy. Kierunek strzałki określa kierunek czytania. Na przykład, nie musimy przeczytać Nadziei Elantris , aby móc się wziąć za lekturę kontynuacji Elantris. Oczywiście, musimy najpierw przeczytać powieść – fundament dla historii pobocznej.

Szare przerywane strzałki, czyli słaby związek fabularny, oznaczają powieści, które mogą mieć pewne niewielkie znaczenie dla innej. Na przykład, w jednym z Interludiów w Drodze Królów pojawia się postać trzecioplanowa z trylogii Z Mgły Zrodzonego z Pierwszej Ery Scadrial. Nie ma to zbyt wielkiego znaczenia dla fabuły książki, ale jeśli ktoś lubi śledzić takie drobne nawiązania, to za pomocą szarych strzałek może sprawdzić w jakiej kolejności czytać, żeby być w stanie je wyłapać. Nie jest to obowiązkowa kolejność czytania.

Żółte strzałki, czyli związki niefabularne. Oznaczają powieści przedstawiające wiedzę bądź informacje o Cosmere, które mogą być przydatne do zrozumienia wskazanej książki. Nie jest to obowiązkowa kolejność czytania, ale może być przydatna, możecie jednak poradzić sobie bez tej wiedzy, taka kolejność czytania nie jest kluczowa dla zrozumienia wskazanej powieści.
Dużo prościej jest jednak doczytać to i owo tutaj lub tutaj.

Sam wybierz, jak wolisz czytać

Ostatecznie kolejność czytania zależy od preferencji czytelnika. Czarne i czerwone strzałki naturalnie obowiązują wszystkich. Pozostałe wskazują drogę każdemu, który chce wyłapywać nawiązania, smaczki i mieć dobry obraz Cosmere jako całości.

Hierarchia strzałek:

  1. Czarne
  2. Niebieskie
  3. Czerwone
  4. Jasnoszare
  5. Żółte

Znając już wagę związków między powieściami, obierz jedną z dwóch dróg.

Droga 1: Jeśli za bardzo nie dbasz o easter eggi, wystarczy trzymać się czarnych i ewentualnie niebieskich strzałek. To znaczy, że możesz zacząć od dowolnej serii i czytać je praktycznie w dowolnej kolejności, choć dobrze byłoby przeczytać Rozjemcę zanim dojdziesz do Słów Światłości, a Elantris zanim dojdziesz do Tajemnej Historii. Nie jest to jednak obowiązkowe.
Droga 2: Jeśli chcesz być zorientowany/a we wszystkim, trzymaj się wszystkich strzałek. Wydaje się to skomplikowane, ale wystarczy pamiętać, żeby Drogę Królów przeczytać po Elantris i po pierwszej serii Z Mgły Zrodzonego. Słowa Światłości przeczytaj mając już za sobą Rozjemcę, a Tajemną Historię po Elantris i Cieniach dla Ciszy w Lasach Piekła. No i niegłupim pomysłem byłoby przeczytać Słowa Światłości i Duszę Cesarza przed Tajemną Historią.

A jeśli przeczytaliście już wszystkie wydane dotąd tomy… czy coś Wam zabroni przebyć tę drogę od początku? 😉

  • WVReaper (Matrix10293

    Chciałem się dowiedzieć w jakim dokładnie fragmencie „Drogi Królów” znajduje się nawiązanie do postaci z uniwersum Z” Mgły Zrodzonego”. Z góry dziękuję.

    • http://drogakrolow.pl Wiola

      W jednym z interludiów na Czystym Jeziorze pojawiają się postacie, poszukujące Hoida. Jednym z nich jest Demoux pochodzący właśnie ze Scadrial.

      • WVReaper (Matrix10293

        Racja generał Demoux. Ciekawe jakim sposobem znalazł się w Rosharze. Może będzie z niego taki Hoid v2 😀

        • Odpryskowy

          No cóż, jeszcze dwóch ludzi z nim było. Jednego rozpoznasz, jak przeczytasz Elantris (stąd związek Elantris i Drogi Królów).

          Poszukaj mojego artykułu pt „Zawsze jest kolejna tajemnica” 🙂

          • Monki

            Witam
            Mam takie pytanko, każdy tutaj piszę, że „to i to” wypadałoby przeczytać „po i tym i tym”, dlatego też narodziło się moje pytanie. Czy jest gdzieś możliwość przeczytania „Tajemnej Historii”, oraz „11 metalu”? Bo z tego co udało mi się wyklikać w guglu to żadna z nich nie wyszła w języku polskim. Czy obecni tu fani przeczytali owe pozycję po angielsku, czy może wujaszek google czegoś nie potrafi znaleźć?

            Wiem, że obie pozycję ukarzą się w „bezkres’ie Magii”, ale do tej pory chyba nie było możliwości zapoznania się z nimi w naszym ojczystym języku?
            I drugie pytanie. Myślicie, że „Tajemna Historia” wzorem „Duszy Cesarza” ukarze się jako osobna pozycja? Miło by było dołączyć taką pozycję do kolekcji.
            Pozdrawiam
            M

          • Odpryskowy

            Nie, ani Jedenasty Metal ani Tajemna Historia nie ukazały się po polsku.
            Jedenasty metal możesz przeczytać za darmo tutaj:http://brandonsanderson.com/shardhunt-wor/the-eleventh-metal/

            Tajemna Historia była wydana tylko jako ebook – pierwszy raz w druku ukaże się dopiero w Arcanum Unbounded, więc na pewno my też dostaniemy tylko w Bezkresie Magii. Z Duszą Cesarza było tak, że wydawnictwo było naciskane/zobowiązane, żeby wydać Duszę Cesarza też osobno.

  • Paweł

    Nie potrafię znaleźć książki pt” Jedenasty metal”. Ktoś coś?

    • Hubert Arcyz

      „Jedenasty metal” wchodzi w skład Bezkresu magii

    • ._._._._.

      Zgodnie z legendą diagramu, nad którymś ktoś się napracował, to co w jasnozielonym dymku wchodzi w skład „Bezkresu magii”. Patrzeć co się czyta 🙂

      • http://drogakrolow.pl Wiola

        Owy ktosiek to ja, do usług 😀

  • adgam

    Nawet nie zdajecie sobie sprawy jak bardzo czekałam na taki „wykres”. Ratunek nadszedł, dziękuję.

  • highwind

    Czytam teraz po raz drugi „Słowa Światłości”, a przy okazji jestem świeżo po „Żałobnych Opaskach”. W tej drugiej pozycji pojawia się nacja ludzi, w których kulturze znajduje się głęboko zakorzeniona tradycja noszenia masek. Natomiast w Słowach, w linii fabularnej Woal infiltrującej Duchokrwistych, poznajemy kobietę, której maska zdaje się od długiego noszenia wrastać w twarz – Iyatil. Zbieg okoliczności?

    • Odpryskowy

      Ktoś tu jest spostrzegawczy 😛 Jeden z południowych ludów (bodajże Łowcy) bardzo rzadko zmienia maski i mówi się, że wrastają im w twarz. Hm…

      To nie zbieg okoliczności. Prawdopodobnie przodkowie Iyatil pochodzą z Południowego Scadrial. Ona sama niejako „pochodzi” z trzech planet.
      Sugeruję wpisać Iyatil w google, wejść w pierwszy link (coppermind) i przeczytać to co jest w linku w piątym odsyłaczu.
      (nie mogę linkować)

      • highwind

        :OOO Ojcze Burz! Tego się nie spodziewałem. I znowu pozostaję z tym uczuciem jak niewiele wiem o Cosmere, tyle szczegółów umyka. Trzeba będzie znowu wrócić na Scadrial.

        • http://drogakrolow.pl Wiola

          Jeśli chodzi o Sandersona, to przekonałam się już wiele razy, że przy każdym kolejnym czytaniu można odkryć coś nowego 😛

  • Kaladin

    Trochę pomieszalem bo najpierw przeczytałem drogę królów słowa światłości a teraz czytam serie z mgły zrodzonego na dniach skończę studnie wstąpienia i biorę sie za bochatera wieków, i teraz nadchodzi pytanie po przeczytaniu bochatera wieków lepiej zabrać sie za drugą erę scadrial czy przeczytać cos innego? I jeszcze jedno pytanie, dlaczego żałobne opaski maja czarną strzałke do tajemnej histori?

    • http://drogakrolow.pl Wiola

      Ja również zaczęłam w takiej kolejności, ale zanim wzięłam się za drugą trylogię, zabrałam się za Elantris i Rozjemcę. Ale to również było przed wykresem. Więc teraz to w sumie jest kwestia preferencji, za to masz ochotę się zabrać. Zawsze później przy drugim czytaniu można zrobić to „po bożemu”.

      Co do pytania: mają czarną strzałkę, ponieważ nie jest to tak do końca historia poboczna. Nie jest umiejscowiona po Żałobnych Opaskach, jeśli chodzi o fabułę, za to jest na tyle ważna, by jej przeczytanie miało znaczenie w kontekście zrozumienia całej historii.

      • Kaladin

        Dzięki 🙂
        Dobrze, że nie jestem sam :p
        ahahahahahaha

        Trochę obawiam się zaczynać drugą erę scadrial, bez vin i całej bandy boję sie, że bedzie gorsza.
        Mam nadzieję ze się mylę 🙂

        • Mateusz Suchar

          Jest gorsza

          • Kanrei

            Jest inna.

            Przejscie z konwencji fantasy do czegos przypominajacego steampunk, inny zestaw postaci inna historia nie wszystkim musi sie podobac ale sama historia jest ciekawa.

            Trzeba pamietac ze to nie jest kontynuacja tylko nowa historia w podobnym swiecie.

          • Odpryskowy

            Pewnie mnie tu zaraz ukrzyżują, ale ja na przykład uważam że Druga Era jest lepsza od Pierwszej.

            Po części dlatego, że bardzo lubię fakt, że Sanderson pchnął Scadrial naprzód, zarówno magicznie, technicznie jak i socjologicznie – stanowczo za dużo mamy fantasy zamrożonych w średniowieczu.
            A po części uważam, że Druga Era jest zwyczajnie lepiej napisana od pierwszej. Tak jak uważam, że Archiwum jest lepiej napisane od Z Mgły Zrodzonego i że Elantris jest mocno średniawe.

          • Mateusz Suchar

            Imo druga jest akurat gorsza, bo jeden ze złoczyńców mówi o sobie absolutnie poważnie „Pan Garnitur” a inny „Lady Sekwencja”, to zbyt wielki bullshit, by mój biedny umysł mógł go zdzierżyć.
            Poza tym, podoba mi się jak w pierwszej erze już w Zrodzonym Sanderson miał wszystko rozplanowane i jak poszczególne elementy układanki trafiały na swoje miejsca, tworząc większą całość (Inkwizytorzy, kolossy itd). Podczas gdy w drugiej erze to w sumie śledztwa/strzelaniny.
            No i druga era miała Cyruliczkę, której nienawidzę z całego serca.

          • Odpryskowy

            Chyba jednak powinienem zrobić ten artykuł o Kręgu.
            W skrócie,
            Krąg = Set, czyli tak naprawdę chodzi o „Zbiór”
            Sekwencja= Sequence , czyli „Ciąg”. Sekwencja może być.
            Garnitur = Suit, czyli chodzi o coś w rodzaju Zestawu czy inny kij. Nie wiem.¯_(ツ)_/¯
            Seria = Array, czyli jakiś „Rząd” (dosłownie „tablica”). Seria też ujdzie.

            Wszystkie terminy są powiązane z matematyką. Ale rozumiem, że przy takim tłumaczeniu można tego nie zauważyć.

            Wybacz, ale nie będę więcej dyskutował na temat wyższości jednej serii nad drugą; zwyczajnie mi się nie chce.

          • Mateusz Suchar

            Domyślałem się że chodzi o matematykę, „sekwencja” to dość oczywista wskazówka. Ale Garnitur rzeczywiście może wprowadzić w błąd. I IMO brzmi głupio. I jeśli nie chce ci się dyskutować to spoko ja po prostu wyraziłem własną opinię geez

    • Odpryskowy

      Myślę, że jest tu bardzo wiele osób, które zaczęły czytać od Archiwum Burzowego Światła. Ze mną na czele 😀 (No dobra, ja dorwałem Siewcę Wojny/Rozjemcę przed Słowami Światłości, ale tylko dlatego że 17thshard mnie uświadomił)

      Ten wykres powstał z myślą dla kompletnie świeżych czytelników, którzy zawsze pytają, od czego zacząć. Teraz nie ma potrzeby pisać długich wyjaśnień co i kiedy czytać i czy trzeba koniecznie – wystarczy rzut oka na wykres.

      Co dalej czytać? Nie wiem. W połowie września pojawi się Elantris, pod koniec października Rozjemca. Zależy jak szybko czytasz i na ile ci ten Bohater Wieków starczy.
      Możesz też od razu przeskoczyć do Drugiej Ery, czemu nie.

      Żałobne Opaski mają czarną strzałkę do Tajemnej Historii choćby dlatego, że sam Brandon mówi, żeby przed TH przeczytać Żałobne Opaski. A to między innymi dlatego, że TH spoileruje trochę rzeczy w Opaskach. Tajemna Historia to nie jest historia poboczna, którą można sobie ot, tak ominąć.

  • Rafał

    A nie lepiej było by czytać wszystkie książki w kolejności ich wydawania? Jest na pewno wielu fanów Sandersona czy innych autorów, którzy są z nimi od początku i czytają wszystko po kolei. Naprawdę trzeba sobie mącić w głowie, którą serię czytać najpierw, a którą później ?

    • Kanrei

      Można, choć są przypadki (jak Tajemna Historia) że żeby uniknąć spoilerów trzeba zmienić kolejność.

      Tak naprawdę na razie kolejność czytania jest dowolna (można nawet czytać drugą trylogię Mistborn przed pierwszą 🙂 ), specyficzna kolejność pozwala wyłapać więcej ester eggów i tylko tyle.

      Czy ktoś wybierze kolejność publikacji, czy chronologię Cosmere, czy powiązania fabularne to w tej chwili nic nie traci tak naprawde.

      Ja np polecam jako pierwszą książkę Sandersona do przeczytania „Duszę Cesarza” bo uważam że w krótkiej formie jest to co najlepsze u Sandersona, mimo że sama książka jest jedna z ostatnich wydanych 🙂

      • Odpryskowy

        Nie no, przecież technicznie rzecz biorąc Tajemna Historia jest najnowsza (nie licząc White Sand). Problemy się zaczynają dopiero jak mamy wznowienie Rozjemcy 2 lata po wydaniu Słów Światłości.

        • Kanrei

          Kanrei tutaj 🙂

          Masz rację, czas leci i trochą sią już zagolopowalem z tą jedną z najnowszych.

          Pozatym jak ktoś chciałby czytać wg kolejności wydania to i tak powinien brac pod uwagę wydania orginalne a nie przekładów bo wtedy jest zupelny metlik dokładnie tak jak to opisałeś.

    • Odpryskowy

      Między innymi dlatego, że polskie wydania niekoniecznie odpowiadają kolejności wydań w oryginale, a teraz jeszcze dochodzą wznowienia.
      Stosunkowo niewiele osób zaczynało od Elantris, całkiem sporo osób zaczęło od Drogi Królów. W tej chwili zaś nowi czytelnicy często są świadomi powiązań między światami i chcieliby czytać w dobrej kolejności, ale na przykład padają pytania czy mogą zacząć od konkretnej serii. Po to jest ten diagram, żeby wszystko było jasne.
      Do tego nie każdy ma ochotę zaczynać od Elantris (ja w ogóle bym odradzał zaczynanie czytania Cosmere od Elantris, bo to wypada dość słabo na tle kolejnych książek, zwłaszcza tych napisanych po Kole Czasu). Nie wspominając już w ogóle o tym, że jakby się trzymać kolejności wydawania, to między Stopem Prawa a Cieniami Tożsamości trzeba by było przeczytać Jedenasty Metal, Duszę Cesarza, Cienie dla Ciszy w Lasach Piekła, Słowa Światłości, Allomantę Jaka i Czeluście Eltanii oraz Sixth of the Dusk. Tymczasem przecież wiele osób woli czytać seriami, czyli po Stopie Prawa od razu przeczytać kolejną część.

  • Chainekken

    Ja pindole, nie mam czasu na czytanie pińcuset książek Sandersona, a tak bardzo chciałbym czerpać pełną satysfakcję z lektury serii z Rosharu! Mam do was prośbę: wytłumaczy mi ktoś związek przedstawiony na mapce pomiędzy Rozjemcą a Słowami Światłości? Na czym polegał? Byłbym bardzo wdzięczny 🙂

    • Odpryskowy

      na pewno nie chcesz przeczytać Rozjemcy? Następnej części ani widu ani słychu, więc to tylko jedna książka i nie jest nawet jakoś strasznie długa. I jest dobra. No i za dwa miesiące będzie wznowienie.
      Jeśli mimo wszystko chcesz wiedzieć, to napiszę.

      • Chainekken

        Hmm no to może się skuszę 🙂 Ogólnie strasznie podziwiam Sandersona za tak rozbudowane uniwersum, trzeba mieć łeb nie od parady żeby coś takiego stworzyć. Tylko niestety problem jest taki, że nie każda seria przypadnie do gustu każdemu, a żeby czerpać tę pełną satysfakcję trzeba czytać, i to bardzo uważnie, wszystko. Kiedy po skończeniu Słów Światłości zobaczyłem na półce sklepu Z mgły zrodzonego, kupiłem bez zastanowienia. I może to dla was zabrzmi jak herezja, ale strasznie się zawiodłem. Dla mnie to tylko kolejna, podrzędna, dobra fantastyka, której jednak nijak nie można porównać do Drogi czy Słów. Zraziłem się na tyle, że nie sięgnąłem po kolejne tomy Z mgły zrodzonego ani po żadną inną książkę autora. Ale jeśli twierdzisz że Rozjemca jest w porządku i ma ten silny związek ze Słowami to chyba dam szansę 🙂

        • Kanrei

          Sanderson powiedział że napisał Warbreakera jako swego rodzaju backstory
          dla postaci która/e pojawia/ją się w Słowach. Nie trzeba jej znać żeby
          cieszyc się historią w Archiwum, trochę ją rozbudowuje i to nadal są
          estereggi.

          Warbreaker jest dostepny za darmo w orginale na stronie Sandersona.
          Jeśli angielski nie jest dla ciebie problemem to możesz sprawdzić książkę w taki sposób. Zawsze to bezpieczniej jeśli zawiodłeś się na „Z mgły zrodzonym”.

          • Odpryskowy

            jak dotąd to Słowa Światłości/Rozjemca mają największe easter-eggi z całego cosmere…
            Znaczy, TH też ma dość silne easter-eggi, ale w Słowach Światłości zaraz przestaną być ‚tylko’ easter-eggami.

        • Lagherta

          Rozjemca też nie jest mistrzowskim fantasy, choć nadal bardzo oryginalny. Możesz założyć, że Archiwum Burzowego Światła to opus magnum Sandersona. Mimo wszystko, warto przeczytać te pozostałe, po prostu dlatego że są dobre, można się przy nich dobrze bawić, wciągają i są taką samą częścią jednej całości jak Archiwum. Całkiem sporo osób uważa Ostatnie Imperium za lepsze od ABŚ, czego nie rozumiem, niemniej jednak. Mi osobiście Studnia Wstąpienia podobała się bardziej niż Z Mgły zrodzony. Też mi się nie podobało bardzo, że Archiwum, które przeczytałam jako pierwsze, nie jest zupełnie niezależne, ale idzie polubić całe Cosmere. Zaczyna fascynować właśnie wtedy, kiedy uświadamiamy sobie, jak wiele związków mają serie.

          • Kanrei

            Gdy Sanderson zaczął tworzyć Cosmere, od początku przyjął że to będzie jedno całe uniwersum i wszystkie książki w tym uniwersum będą częścią jednej wielkiej historii Cosmere.
            Tak więc ma on plan na całe Cosmere choć trudno powiedzieć jak dokładny.

            Na razie powiązania między seriami są na zasadzie smaczków i ester eggów. W tej chwili przypomina to najbardziej puzzle, gdzie mamy klika elementów ale nadal nie łączą się one jeszcze w jeden duży obraz.

        • Odpryskowy

          Taki jest niestety problem, jak się zaczyna od Archiwum – okazuje się, że reszta jest słabsza. Ja tak na przykład miałem; Z Mgły Zrodzony zwyczajnie nie dorównuje Archiwum i ciężko z tym dyskutować. W miarę czasu Brandon robi się coraz lepszy, zwłaszcza widoczny jest skok jakości po tym, jak kończył Koło Czasu. A Archiwum było już po Kole Czasu właśnie.
          Swoją drogą, Elantris jest jeszcze słabsze od Z Mgły Zrodzonego, więc spodziewam się za miesiąc fali zawodu od świeżych czytelników 🙂

          Co do Rozjemcy, to jak angielski nie jest problemem, przeczytaj za darmo; moje słowo że jest dobry wiele nie znaczy, bo czytałem dawno, bardzo szybko i niewiele pamiętam 😛

          Cosmere trzeba trochę traktować jak filmy Marvela – można się trzymać jednej serii, ale od czasu do czasu będzie nawiązanie do wydarzeń z innych filmów albo się pojawi postać wprowadzona gdzie indziej; wiele to nie znaczy w kontekście całego filmu, ale nie załapiesz.
          … Stan Lee = Hoid.
          Tyle dobrze że na razie nie doszliśmy do cross-overów w Cosmere – ale kiedyś będą.

          • Chainekken

            No właśnie, po coś Sanderson umieścił to wszystko w jednym uniwersum. Teraz to tylko smaczki, ale w późniejszych częściach… No nic, poczekamy zobaczymy, w razie czego wiem że mogę liczyć na waszą pomoc 😉

  • Pingback: Bibliografia nowego Mistrza – Droga Królów – Brandon Sanderson()

  • Apoptoza

    Czyli Elantris ma pewien silny związek z Historią Tajemną, hm?
    I czekaj tu człowieku na Bezkres magii…

    • Kanrei

      Powiedziałbym że słaby.
      Nie ma powiązań fabularnych z „Elantris”, nie pojawiają się konkretni bohaterowie. Jeśli czytało się wcześniej Elantris to można wychwycić pewne dodatkowe szczegóły w „Historii Tajemnej” 🙂

      Silny związek z „Historią tajemną” ma seria Mistborn gdzie są nawiązania fabularne lub wydarzenia z serii przedstawione z innej perspektywy.

      Osobiście traktuje „Historie Tajemną” jako część serii Mistborn do przeczytania między pierwszą a drugą serią.

      Powiązania z innymi książkami imo są na tym samym poziomie co powiązania książek Stormlight Archive z pozostałymi książkami Cosmere – wieksze lub mniejsze ester eggi.

      • Odpryskowy

        chciałbym tylko przypomnieć, że „silny związek” to taki jaki ma Rozjemca i Słowa Światłości. Jasne, że to nie jest nie wiadomo jak silnie związane.

        Ale bez przeczytania Elantris to nagle przez niezły kawałek czytania mamy grupę nie wiadomo kogo nie wiadomo skąd, także tego.

        No i – poważnie TH przed Opaskami? Przecież nagle połowa zwrotów fabularnych staje się oczywista 😛

        • Kanrei

          Najwyraźniej inaczej zrozumiałem „silny związek” 🙂

          Oczywiście to zależy od czytelnika, na końcu Tajemna Historia, jak sam
          tytuł wskazuje pokazuje wydarzenia zza sceny.

          Najbezpieczniej przeczytać ją po Opaskach, ale osobiście nie sądze żeby przeczytanie jej bezpośrednio po pierwszej trylogii zmniejszyła przyjemność z czytania ery 2 Mistborn.

          Wiekszość wątków fabularnych w Opaskach nie dotyczyła rzeczy z TH 🙂

          HT bezpośrednio odnosi się tylko do sceny ostatniej wizji Waxa w Opaskach. A ta scena ma równie silną wymowę czy czytało się wcześniej TH czy też nie – w końcu i tak większość wiedziała o kogo chodzi w tej scenie a pewnie już wcześniej podejrzewała to bez znajomości TH .

          • Odpryskowy

            Chodzi mi o to, że Tajemna Historia zawiera informację, która od razu udziela jednoznacznej odpowiedzi na wątpliwości bohaterów w pewnej kwestii. Po coś Brandon mówi, żeby przeczytać później no i przede wszystkim po coś umieścił ten wątek (który trwa z ćwierć książki), że bohaterom coś nie pasuje w opowiedzianej im historii.

            To prawda, że Opaski zawierają subtelne wskazówki, ale dla większości czytelników składają się one w całość dopiero na koniec książki. A znajomość Tajemnej Historii sprawia, że szybko się samemu dochodzi do prawdy – ja co prawda nie czytałem jej przed Opaskami, ale wiedziałem że TLR umarł na dobre kiedy Vin go zabiła i prawie od razu zgadłem że Suweren to Kelsier .

          • Kanrei

            Rozumiem i hmm masz racje. Dużo osób pewnie tak do tego podchodzi i polecana kolejność będzie dla nich przyjemniejsza.

            Ja też czytałem w polecanej kolejności ale sam zwracałem uwagę na inne aspekty historii więc nie odbierałem tego tak mocno.
            No i dla mnie Sanderson zaspoilerował ten twist już w 2012 😀 gdy napisał Suvudu Cage Match 2012 round 4 dla Moiraine Damodred i swojej postaci 😀

  • Mateusz Suchar

    A tak naprawdę, w jakiej kolejności byście tego nie czytali, będzie dobrze.

    • Odpryskowy

      nikomu przecież nic nie narzucamy – „Jeśli za bardzo nie dbasz o easter eggi, wystarczy trzymać się czarnych i ewentualnie niebieskich strzałek. To znaczy, że możesz zacząć od dowolnej serii i czytać je praktycznie w dowolnej kolejności, choć dobrze byłoby przeczytać Rozjemcę zanim dojdziesz do Słów Światłości, a Elantris zanim dojdziesz do Tajemnej Historii. Nie jest to jednak obowiązkowe.”

      Ludzie pytali, to odpowiedzieliśmy.

      • Mateusz Suchar

        Idc, wiem to, umiem czytać >.> Mój post miał rozwiać ostatnie wątpliwości niezdecydowanych.

      • laser raptor

        Jak dużo stracę, jeśli zacznę czytać Słowa Światłości, nie czytając Rozjemcy?

        • Kanrei

          Dwa wow momenty, ale nic ważnego dla fabuły Archiwum co nei będzie wyjaśnione później w książchak Archiwum:)

  • kanis

    Czy ktoś mi może wyjaśnić dlaczego „Rozjemcę” wypadałoby przeczytać przed „Słowami światłości”? To raz. A dwa, jak to ma zrobić ktoś, kto czyta książki w dniu premiery lub zaraz po tym jak wyjdą? No przecież kiedy wyszedł „Rozjemca” a kiedy „Słowa światłości” ?

    • Kanrei

      Sa małe powiązania fabularne. „Warbreaker” to historia (backstory) dla postaci która/e pojawiają się w „Słowach Światłości” (w „Słowach” ta postać ma inne imię).

      W pierwszej wersji „Drogi Królów” ta postać była jedną z głownych postaci ale potem Sanderson trochę zmienił fabułę, przesunął ją do „Słów Światłości” i zmniejszył jej rolę. „Warbreaker” został napisany między innymi bo Sanderson chciał mieć historię dla tej postaci.

      Przeczytanie „Warbreakera” wcześniej nie jest wymagane, poprostu pozwala wychwycić ciekawostkę, jedną z wielu jakich Sanderson umieszcza w „Archiwum”.

      • http://drogakrolow.pl Wiola

        Dodam jeszcze, że na Lubimyczytać została podana data wydania drugiego wydania. W rzeczywistości książka jest o wiele starsza.

      • kanis

        Ok, dzięki. A to nie jest Trefniś czasem? Słyszałem, że występuje również w innych powieściach Sandersona.

        • Kanrei

          W tym przypadku nie chodzi o Trefnisia (Hoida) 🙂 Choć on też pojawia się w „Warbreakerze” – Hoid pojawia się we wszystkich książkach z Cosmere – czasem pod swoim imieniem, czasem pod przebraniem, nie ma go tylko w opowiadaniach (i w „Duszy Cesarza” nie pojawia się bezpośrednio).

          Mała podpowiedź:
          To jest osoba która używa dziwnych (dla Kaladina) przenośni 🙂 .

          I generalnie na tym polegają powiązania Archiwum z innymi książkami, że pojawia sie postać, często incognito, która była w innej książce.
          Później jak cała historia Cosmere zacznie się krystalizować to te epizody mogą nabrać większego znaczenia 🙂

          Tutaj na stronie jest szczegółowy artykuł poświęcony temu, ale lepiej najpierw samemu odgadnąć jeśli czytało się inne książki z Cosmere 🙂

  • Maciej Sobecki

    Nie rozumiem tego wykresu, może ktoś mi wypunktować arabskimi cyframi co po kolei?

    • Odpryskowy

      nie ma jednej ustalonej kolejności czytania, stąd wykres. Przeczytaj dwa ostatnie akapity, „Droga 1” i „Droga 2” i wszystko powinno już być jasne 🙂

    • Kanrei

      Tak jak napisał Odpryskowy.

      Zupełnie alternatywna droga bazująca na tym czego szukasz do przeczytania.

      Jeśli szukasz serii z krótszymi książkami z szybką akcją w konwencji fantasy wybierz „Z mgły zrodzony” i dwie następne części.
      Jeśli chciałbyś przeczytać wypełniony akcją i w lżejszym tonie steampunk połączony z westernem i magia – „Stop prawa” i następne książki (wiem że zostanę posądzony o herezje ale można czytać drugą serię przed pierwszą – trzeba tylko pamiętać że druga seria zawiera spoilery :D)

      Epicka rozmachem i objętością, wysoka fantasy jest jest tym czego szukasz a ponad 1000 stronicowe książki nie przerażają cię – „Droga Królów” i następne części z Archiwum Burzowego Światła. Do tego później będziesz mógł powiedzieć że przeczytałeś książki zanim pojawił się film 😀

      Wolisz pojedyncze książki książki fantasy żeby sprawdzić czy styl autora ci się spodoba?
      „Rozjemca”, „Elantris” lub „Dusza cesarza” w dowolnej kolejności.

      Najlepiej jednak wybrać z ostatniego akapitu artykułu Drogę 1 (dowolna kolejności początku, trzymać czarnych i niebieskich strzałek) lub Drogę 2 – zacząć od Elantris, pierwsza trylogia „Z mgły zrodzonego”, potem „Droga Królów”.

      Hmm może numerowana wersja dla obu dróg pod obrazkiem nie byłaby takim złym pomysłem, czasem zbyt duży wybór („zacznij czytać w dowolnej kolejności”) jest gorszy niż brak wyboru 😀

      • Maciej Sobecki

        Jestem w połowie książki ” Z mgły zrodzony”, wg mie jest baardzo fajna, bo długo szukałem coś podobnego do malowanego człowieka. Tutaj mamy oczywiście cos zupełnie odmienego, ale nie wiem jak ten autor to robi, to się po prostu czyta i tyle,bez minuty nudy.
        Nie rozumiem tez tych wątków pobocznych, czy po 1 czesci z mgły… mam czytać 11 metal?
        Dzięki za szybką pomoc.

        • szabla91

          po 1. części czytaj studnię wstąpienia. 11 metal jest historią poboczną którą się zrozumie wtedy jak się przeczyta pierwszą część i tak to chyba jest oznaczone na tym wykresie

          • Odpryskowy

            tak, czerwone strzałki oznaczają historie poboczne. Np. Jedenasty Metal to prequel i opowiada o szkoleniu Kelsiera jako Zrodzonego.

          • Maciej Sobecki

            Yhmm, to czyi 11 metal po ukończeniu 1 ery? Potem przejść do drugiej ery? Czy od razu elantris i archichum burzowgo świata?

          • Kanrei

            Jak chcesz w zależności od tego na co będziesz mieć ochotę 🙂

            11 metal jest po angielsku dostępny na stronie Sandersona, i to jest tylko kilkanaście stron (trudno określić bo to html na jednej stronie www), do przeczytania w pół godziny.

            Druga era różni się klimatem od pierwszej, jak pisałem wcześniej to takie połączenie steampunku, westernu osadzone na Scadrial 300 lat po wydarzeniach z pierwszej trylogii. Dużo się dzieje i jest więcej humoru.

            Elantris to samodzielna historia, gdzie rozgrywka trzech różnych postaci zadecyduje o przyszłości królestwa oraz miasta upadłych bogów, akcja rozkręca się powoli i w przeciwieństwie do innych książek Sandersona z Cosmere jest mniej magii.

            Archiwum Burzowego Światła to majstersztyk Sandersona ale też wymaga więcej cierpliwości z powodu wielkości świata i ilości informacji które poznajemy w pierwszym tomie.

          • Maciej Sobecki

            A ze swojego doswiadążenia co poradzisz po 1 erze i dalej? Lubie jak jest wszystko poukładane.

          • Kanrei

            Dokończ pierwszą erę Mistborn. Jak angielski nie jest problemem to przeczytaj 11 metal po „Z mgły zrodzonym”.

            Potem hmm, jak masz możliwość to kontynuuj Mistborn drugą erę – „Stop Prawa” nie jest długi a będziesz wiedział wtedy czy druga era ci odpowiada czy nie.

            22 listopada po angielsku, a na początku 2017r po polsku ma ukazać się Arcanum Unbounded/Bezkres magii który będzie zawierał m.in „Mistborn:Sekretną Historię” którą najlepiej przeczytać po obecnie wydanych książkach z drugiej ery Mistborn (sama akcja rozgrywa się równolegle do pierwszej ery ale są spoilery do drugiej ery też).

            Potem albo „Elantris”, albo „Droga Królów” > „Rozjemca” > „Słowa Światłości” > nowela „Edgedancer” z „Bezkresu Magii” i dokończyć „Bezkres magii”. A potem czekanie na Oathbringera (trzeci tom Archiwum) i/lub zapoznanie się z książkami Sandersona spoza Cosmere.

          • Maciej Sobecki

            No to teraz wiadomo o co chodzi; ). Skończę 1 erę, zacznę drugą i mam dylemat czy przed droga krolow zacząć elantris czy też nie. Bo droga krolow ma coś wspólnego z 1 i 2 erą? SZczerze mówiąc zacząłem od drogi krolow, bo wszędzie to sie reklamuje. Ale kompletnie nie wiedziałem o co tam chodzi, odłożyłem po 2 rozdziałach bo nie było sensu czytać. Mam nadzieje ze po 2 erach pójdzie to lepiej.

          • szabla91

            hmmm czyli przeczytałeś preludium i prolog „Drogi królów” i się zniechęciłeś? akurat wydarzenia zawarte w tych dwóch rozdziałach stają się bardziej przejrzyste wraz z biegiem czytania tej książki oraz kontynuacji, a informacje z innych książek Sandersona są użyteczne w dalszej części Drogi królów i w Słowach światłości, a nie na początku. Mnie początek też trochę dezorientował ale wraz z kolejnymi rozdziałami czytało się coraz lepiej. Warto przez to przebrnąć, przeczytać i ewentualnie ponownie wrócić do tego początku po przeczytaniu całości.

          • Maciej Sobecki

            No jakoś tak wyszło ze mnie odepchnela. Natomiast 1 era dla mnie jest super cały czas dawkowanie akcji. W drodze krolow to natomiast znajdujemy się od razu na pobojowisku. Pytam właśnie czy 1 i 2 erą mają coś wspólnego z droga krolow? No i czy warto brać się za 2 erę przed droga krolow, wg opinii na innych forach 2 erą jest dużo słabsza os poprzedniej.

          • szabla91

            „coś” wspólnego mają, ale jest to praktycznie niezauważalne i właściwie bez wpływu na fabułę(przynajmniej na ten moment). Skoro zacząłeś Mistborn i Ci się podoba to czytaj wszystkie książki, moim zdaniem 2.era jest jeszcze lepsza od 1. ale to już kwestia gustu. Jeżeli chodzi o cykl Archiwum to warto wcześniej przeczytać Rozjemcę(a na pewno przed Słowami Swiatłości), bo z innymi książkami poza Rozjemcą powiązania są póki co mało istotne

          • Maciej Sobecki

            Ok to teraz tylko odpalic Kindle’a i zasiąść wygodnie;)
            Tylko jeszcze małe pytanko , czy oprócz rozjemcy, coś jeszcze czytać przed cyklem burz? np. Elantris?
            Pozdrawiam

          • Odpryskowy

            to słabe powiązanie fabularne Elantris z Drogą Królów dotyczy jednej postaci pojawiającej się w jednej scenie, więc nic się nie stanie jak Elantris przeczytasz później 🙂

            P.S. Ja też uważam, że Era 2 > Era 1 🙂

          • Maciej Sobecki

            I Rozjemca po Drodze Krolow?

          • Odpryskowy

            Rozjemca przed Słowami Światłości 🙂

  • szabla91

    Zastanawia mnie jakie jest powiązanie „Cieni dla Ciszy…” z „Tajemną historią” Nie czytałem jeszcze tej drugiej, ale pojęcie co w niej jest, jakieś takie mam, mógłby ktoś więc zaspoilerować? 🙂 Biorąc pod uwagę że związek fabularny jest określony jako słaby, więc pewnie chodzi o jakiś mniej istotny szczegół, a świat z „Cieni…” jest mega ciekawy i chyba najbardziej podchodzący pod horror.

    • Odpryskowy

      no dobra: Parę razy są wspomniane Cienie z Threnody. Ire się ich obawia i trochę o nich mówią.

  • Maciej Sobecki

    Jestem na etapie wybrania dalszej kolejności wybrania drogi czytania z Sandersonem. Kończę właśnie Tryglogię Z mgły zrodzony i mam dylemat czy wejsć w drugą erę( nie wiem czy klimat westernu mi się spodoba, szkoda mi się odłaczać od obecnych bohaterów) czy od razu wziąść się za Drogę Królów Rozjemcę i Słowa Światłosci?
    Mam też pytanie Ten cykl Mściciele,gdzie on się mieści, ma jakiś związek z Cosmere?
    Czy druga era ma zwiazek z Drogą Królów?
    Pozdrawiam

    • szabla91

      Jak zaczniesz teraz czytać 2. erę to przynajmniej nie będziesz sobie musiał przypominać jak to z tymi metalami było. Dla mnie te przestawienie się znowu na Mistborn trochę trwało przez to, że miałem sporą przerwę między czytaniem 1. i 2. Jak Ci się nie spodoba to mozesz się zawsze przerzucić na Rozjemcę i Archiwum(najlepiej czytać Rozjemcę nawet przed zabraniem się za Archiwum bo Słowa Światłości zaczynają się w momencie zakończenia Drogi Królów, więc po co sobie robić przerywnik świetnej historii?)
      Mściciele nie mają nic wspólnego z Cosmere. Akcja toczy się na Ziemi, a cała powieść jest mocno młodzieżowa i nie każdemu ten klimat podpasuje(polskie tłumaczenie i jego poziom to jeszcze inna kwestia, no i nie ma jeszcze ostatniej części wydanej po polsku)
      2. era jeżeli chodzi o chronologię Cosmere to dzieje się po wydarzeniach z Archiwum i związków z Archiwum nie ma(przynajmniej w tej chwili)

  • Filip Orzechowski

    Czy któraś z historii pobocznych została przetłumaczona?

    • Kanrei

      Tylko „Dusza Ceszarza” oficjalnie.

      Na początku 2017 roku (w styczniu chyba) ma się ukazać polska wersja „Arcanum Unbounded” pod tytułem „Bezkres magii”. Jest to zbiór wszystkich opowiadań i krótszych nowel z Cosmere.

      http://drogakrolow.pl/kilka-slow-o-bezkresie-magii/

    • Odpryskowy

      jeśli chodzi o poboczne (czyli czerwone strzałki) to nie. W styczniu wyjdzie Bezkres Magii i będzie zawierał wszystkie pozycje oznaczone jasnozielonym kolorem (jest nawet w legendzie wykresu 😛 ), z których, tak jak Kanrei mówi, wydana została tylko Dusza Cesarza.

  • szramkinson

    Przeczytałem (i to niestety w dokładnie takiej kolejności):
    -archiwum burzowego światła, obydwa tomy
    -następnie z mgły zrodzony, pierwsza i druga era
    -właśnie skończyłem elantris
    Co teraz? wcześniej tytuły wybierałem przypadkowo..odnalazłem nowy cykl to czytałem po kolei każdy tom nie będąc świadom, że wszystko jest ze sobą w pewien sposób powiązane.
    Zacząć czytać rozjemcę czy poboczne opowieści?

    • Odpryskowy

      Poboczne będą dopiero w Bezkresie Magii (o ile czytasz po polsku), więc…

      Ale generalnie różnicy to nie zrobi 🙂

  • Bartosz

    Przeczytałem 1szą erę Zrodzonego w 1wydaniu (niedawno nabyłem 2 wydanie). Czy te wersje wydane się czymś różnią (dodatkowy rozdział itp?).
    Następnie Elantris i Duszę Cesarza i właśnie kończę Rozjemcę.
    Bardzo mi się podoba jak MAG wydał wszystkie te książki, jedynie szkoda, że Droga Królów (nie mogę się doczekać żeby to przeczytać :)) nie jest w twardej oprawie i w tym samym stylu.

    • Lady Dragon

      Tłumaczą się tym, że Archiwum jest za grube i mają mało możliwości technicznych aby to zrobić. Że niby musieliby dzielić tomy na dwa i jakieś inne perturbacje. Ale dużo ludzi domaga się jednak twardych okładek, bo te co są teraz jakościowo są do bani.

    • Odpryskowy

      Nowe tłumaczenie jest (tak na 90%, bo pamiętam że niektóre zdania były trochę inne). Przynajmniej w przypadku pierwszego tomu, od Studni Wstąpienia czytałem już tylko najnowsze wydanie 🙂

      Co do Archiwum Burzowego Światła w twardych oprawach, to z forum MAGa pamiętam, że najwcześniej takie coś możliwe na święta 2017. Ale na razie to tylko gdybanie.
      Ale o okładkach nic mi nie wiadomo.

  • Sisi Sapone

    A wie ktoś gdzie można dostać takie książki Sandersona jak np. Cienie dla ciszy w lasach piekła, Biały piasek i inne z tych mniej znanych i gdzie znaleźć takie informacje jakie są umieszczane na tej stronie o cosmere (szczególnie o scadrialu)???

    • Merkury

      Opowiadania (jasny zielony) będą wydane przez MAG w styczniu w tomie „Bezkres magii”. MAG tez planuje wydać „Biale piaski” które są komiksem.

    • Odpryskowy

      jeśli chodzi o te pozycje na jasnozielono, to polecam zajrzeć tutaj: http://drogakrolow.pl/kilka-slow-o-bezkresie-magii/

      Nie do końca rozumiem, co masz na myśli przez „gdzie znaleźć takie informacje jakie są umieszczane na tej stronie o cosmere (szczególnie o scadrialu)”?

      • Sisi Sapone

        No…, chodzi o informacje które nie pochodzą z książki (serii ostatnie imperium). Pytam, czy to z tłumaczenia tajemnej historii, dogłębnej analizy wszystkich książek Sandersona czy np. jakichś jego wypowiedzi, czy wywiadów?

        • Kanrei

          Część rzeczy pochodzi z analizy książek, tworzenia teorii a potem pytania o to Sandersona podczas różnych ewentów.
          Odpowiedzi udzielane przez Sandersona nazywane są WoB – Word of Brandon

          Sanderson jest bardzo aktywny pod tym wzgledem.

          Jeśli chodzi o źródła to:
          17th Shard – http://www.17thshard.com – forum fanów twórczości Sandersona i prawdopodobnie źródło największej ilości informacji i teorii (jest tam subforum z listą ewentów z udziałem Sandersona i najczęściej listą pytań zadanych mu i odpowiedzi jakie udzielił

          Reddit – https://www.reddit.com/user/mistborn – to jest link do konta Sandersona, mozna zobaczyć co pisał na Reddicie.

          Theoryland – http://www.theoryland.com zawiera liste pytań i odpowiedzi udzielanych przez Roberta Jordana a później Sandersona podczas ewentów – Sanderson „odziedziczył” ją po Robercie Jordanie gdy został wybrany do dokończenia Koła Czasu

          • Sisi Sapone

            Dzięki, po prostu zastanawiałam się skąd wszyscy tyle wiecie i czy ja coś pomijam czytając, czy jesteście feruchemikami światoskoczkami, zbierającymi informacje o cosmere 🙂