Adonalsium. Słowo, które na kartach książek pojawiło się zaledwie kilka razy, wspomniane mimochodem lub – jakby się mogło wydawać – wybełkotane przypadkowo. Prawda jednak jest taka, że jest to coś niezwykle ważnego…

W serii artykułów oznaczonych jako [Cosmere] będą się pojawiały informacje dotyczące niejako tła dla głównej fabuły. Wiedzę z książek o tym „co się dzieje” uzupełnimy wiedzą „jak się dzieje”, a być może nawet „dlaczego tak się dzieje”.
Niestety, na chwilę obecną nie wiemy jeszcze wielu rzeczy, dlatego treść będzie ograniczała się do tego co zostało ujawnione i potwierdzone przez Brandona. Tak więc w przyszłości możemy się spodziewać uzupełnienia tej, bądź co bądź, fragmentarycznej wiedzy.
Ostrzegam, że tylko większe spoilery będą oznaczane, mniej istotne – nie.

Zacznijmy od początku. Czym jest Cosmere? Cosmere jest wszechświatem, w którym dzieje się akcja większości z książek Brandona. Które to książki, stanie się jasne w dalszej części artykułu, ale ogólna zasada brzmi „Jeśli w świecie przedstawionym występuje Ziemia, to nie należy to do Cosmere”. Szerzej Cosmere zajmiemy się w innym artykule.

Zacznijmy więc raz jeszcze. Czym jest Adonalsium?

Termin ten odnosi się do siły stworzenia bądź boga. Istniało coś świadomego, co sprzeciwiało się Adonalsium; to coś wciąż istnieje. Stworzyło również jakiś rodzaj broni.
Był również plan wymierzony przeciwko Adonalsium, który zawiódł; nie jest jednak jasne, czy autorem tego planu był ten przeciwnik.

Strzaskanie

© v4vodka.deviantart.com

Wiele tysięcy lat przed wydarzeniami opisanymi w Archiwum Burzowego Światła, nastąpiło Strzaskanie Adonalsium (w skrócie: Strzaskanie). Jest to punkt zwrotny w historii całego Cosmere. Strzaskanie nie nastąpiło przypadkowo. Adonalsium Strzaskał się, ponieważ został zabity.
Hoid był przy obecny przy Strzaskaniu, ale nie wiemy jaką ani czy w ogóle jakąś rolę w nim odegrał. Strzaskanie podzieliło Adonalsium na Odpryski, każdy ze swoją Intencją; na początku wszystkie Odpryski były sobie równe mocą. Pierwsi posiadacze Odprysków pochodzili, podobnie jak Hoid, z Yolen. Nie było przypadkowe, kto wziął który Odprysk.

Odpryski

Odprysk Naczynie Świat Serie
Oddanie (ang. Devotion) Aona Sel Elantris, Dusza Cesarza
Panowanie (ang. Dominion) Skai Sel Elantris, Dusza Cesarza
Zachowanie (ang. Preservation) Leras Scadrial Z Mgły Zrodzony
Zniszczenie (ang. Ruin) Ati Scadrial Z Mgły Zrodzony
Odium Rayse Braize Archiwum Burzowego Światła
Honor Tanavast Roshar Archiwum Burzowego Światła
Pielęgnacja (ang. Cultivation) nieznana Roshar Archiwum Burzowego Światła
Obdarowanie (ang. Endowment) Edgli Nalthis Rozjemca
Niezależność (ang. Autonomia) Bavadin Taldain Biały Piasek

Odprysków w sumie jest szesnaście.  Obdarzenie to Głos z Rozjemcy.
Honor i Pielęgnacja byli parą.

Istnieje Odprysk, który chce tylko się ukryć i przetrwać.
Istnieje również taki, który nie przebywa na planecie.
Odium Rozszczepił (oprócz Panowania, Oddania i Honoru) jeszcze jeden nieznany Odprysk.
O pozostałych czterech nie wiemy nic.

Intencja

To, co definiuje Odprysk, to jego Intencja. Można ją również uznać za imię Odprysku.
Odprysk musi mieć umysł, który pokieruje jego mocą. Ciało osoby, która weźmie Odprysk wyparowuje w zetknięciu z tak ogromną mocą. Umysł takiej osoby się rozszerza do boskich rozmiarów; przez lata trzymania mocy osobowość posiadacza jest naginana i kształtowana przez Intencję, ale jednocześnie Intencja jest interpretowana i filtrowana przez posiadacza. Odpryski pamiętają swoje poprzednie życie.

„Ati był niegdyś dobrym i szczodrym człowiekiem, a wiesz przecież, jaki się stał.” (o posiadaczu Zniszczenia. „Droga Królów”, fragment Listu)

 

Po Strzaskaniu Odpryski rozproszyły się po Cosmere, Inwestując swoją moc w światy i tworząc ludzi (zapewne na wzór ludzi z Yolen). Niektóre światy być może były zamieszkane już wcześniej. Same światy istniały przed Strzaskaniem; na Rosharze istniały spreny jeszcze przed Rozszczepieniem Honoru.
Zachowanie i Zniszczenie z powodu tak idealnie przeciwnych Intencji byli przyciągani do siebie nawzajem. Zawarli pakt i stworzyli ludzi, gdyż osobno żadne nie mogło tworzyć, ponieważ tworzenie było sprzeczne z ich Intencjami.



Postacie i podpodziały

Moc Odprysków może przyjąć różną formę: Fizyczną, Kognitywną (Poznawczą) i Duchową. Jest to związane z Teorią Realmatyczną (to również materiał na inny artykuł).
Przykładowo, na Scadrial moc Zachowania i Zniszczenia przejawiała się Fizycznie w formie stałej jako atium oraz lerasium (metal przy Studni Wstąpienia), formie płynnej (Studnia Wstąpienia i pod Czeluściami Hathsin) i gazowej jako mgły i czarna mgła przy Studni.
Inne Odpryski również manifestują swoją moc w formie płynnej, jak na przykład Sadzawka Odprysku (prawdopodobnie Oddania) w Elantris, gdzie Elantrianie mogli zakończyć życie.

Skrawki

Skrawki to ludzie, którzy trzymali moc i ją oddali. Mimo że wszyscy na Scadrial mają w sobie część Zachowania, nie są oni technicznie rzecz biorąc Skrawkami. Ostatni Imperator, który trzymał część mocy Zachowania w Studni Wstąpienia, był Skrawkiem; (spoiler 2. i 3. tom Z Mgły Zrodzonego) tak jak Vin po „Studni Wstąpienia” oraz Kelsier w Bohaterze Wieków. Tak, Kelsier wciąż był martwy, ale nie poszedł „dalej” i pozostał jako duch. Kiedy Leras umarł, Kelsier trzymał chwilowo Zachowanie, dopóki Vin nie Wstąpiła.

Zarówno Elantrianie jak i Powracający nie są Skrawkami.

Odłamki

Nieznana jest dokładna definicja Odłamka, ale jest to specyficzny rodzaj części mocy Odprysku. W przeciwieństwie do Skrawków, Odłamki nigdy nie były ludźmi. Mimo że lerasium i atium są skondensowaną esencją Odprysku, nie są one Odłamkami. Jednym z wyróżników Odłamków jest intencja różna od tej Odprysku.

Boski Oddech, który mają Powracający jest Odłamkiem Obdarzenia; Seony z „Elantris” są Odłamkami Oddania (prawdopodobnie Skaze są Odłamkami Dominacji). Na Rosharze Odłamki Honoru przyjęły formę już istniejących istot, czyli sprenów.
Niestworzeni są Odłamkami Odium.
Nie jest jasne, jak powstają Odłamki, jednak Odprysk może je aktywnie tworzyć. Obdarzenie tworzy je świadomie dla swoich Powracających.

Odłamki powstają również w wyniku Rozszczepienia Odprysku. Odium Rozszczepił Oddanie i Dominację, a także zabił Tanavasta, Rozszczepiając Honor.

Spoilery z Bohatera Wieków:
Zniszczenie i Zachowanie zostały wzięte przez jedną osobę, co wymagało spełnienia wielu różnych warunków (można to porównać do koniunkcji wszystkich planet i do tego zaćmienia Słońca podczas pełni Księżyca naraz, takie to było nieprawdopodobne). Ponieważ jednak Odpryski dysponują widzeniem przyszłości, wszystko to było częścią planu Leras/Zachowania.
Sazed jest posiadaczem obu mocy i pod jego władaniem zaczęły się nawzajem przenikać; gdyby został zabity, nie pozostawiłby po sobie dwóch Odprysków, Zachowania i Zniszczenia, ale jeden podwójny – Harmonię.
Więcej o Odpryskach i ich wpływie na Cosmere dowiecie się w następnym artykule, gdzie stanie się też jasne, czemu aby zyskać dostęp do swoich mocy Allomanci muszą się Złamać i czemu, jak to powiedziała Syl, Mocowiązcy „byli złamani”; dowiecie się też, jak działa Hemalurgia i czym jest Cieniomorze. Do następnego razu!

  • highwind

    Jakiś czas temu skończyłem czytać dwa tomy Archiwum i całkiem niedawno pierwszą trylogię Ostatniego Imperium. Właśnie biorę się za Elantris i w kolejce czeka jeszcze Siewca. To co przeczytałem w artykule powyżej, sprawia że przechodzą mnie dreszcze na myśl o tym, jaki może być zamysł Sandersona i jak światy przedstawione w książkach mogą być powiązane. Ale mam pytanie – skąd czerpiecie te wszystkie informacje? 😀 Jeśli tylko z książek, to chyba będę musiał zacząć czytać po raz drugi, bo do tej pory umykały mi choćby takie smaczki, jak to że oryginalny posiadacze Zachowania i Zniszczenia nazywali się Leras i Ati. Pozdrawiam.

    • Anne

      Bardzo niewiele z tego jest w książkach.Ja niedawno skończyłam pierwszą trylogię i na pewno nie padły takie imiona. O ile mi wiadomo większość informacji to wypowiedzi Brandona i może są gdzieś w internecie ale strasznie ciężko się tego szuka więc ja poczekam na gotowe 😛 I muszę powiedzieć, że mnie też przechodzą dreszcze! 🙂

    • Odpryskowy

      Informacje są czerpane z wywiadów z Brandonem, zadawanych mu pytań podczas podpisywania książek i tym podobne. Znane są te informacje jako Word of Brandon (w skrócie WoB). Do tego jest jeszcze coppermind 🙂

      Informację o Atim można jednak było wychwycić tylko z książek – w Liście jest wspomniany Ati jako jeden z posiadaczy Odprysków, a atium to ciało Zniszczenia.

  • Adam.ski

    Wow. Tyle wiedzy! Chciałbym wiedzieć, ile artykułów ma mieć ta seria?

    • Odpryskowy

      Dopóki będą tematy 🙂 Następny artykuł jednak nie pojawi się zbyt szybko – zbieram materiały, do tego egzaminy, studia i w ogóle życie 🙁

  • Lady Dragon

    Nie powiem, aby to wszystko nie było skomplikowane. Trzy razy musiałam przeczytać, żeby zrozumieć. Nic dziwnego że po angielsku nie mogłam tego pojąć ni w ząb. Podziwiam za wiedzę i jej ładne wyłuszczenie. Aczkolwiek nie wątpię, że to dopiero czubek góry lodowej.

  • Bzhydack

    Zastanawia mnie jedna rzecz. Czy każdy odprysk miał odprysk dokładnie przeciwny, analogiczne do Zniszczenia i Zachowania? Jeśli tak, to czy dałoby się przewidzieć jakich odprysków brakuje? Może można by złożyć 16 odprysków w tablicę podobną do tabeli 16 metali?

    • Odpryskowy

      Nie, Zniszczenie i Zachowanie byli dość wyjątkowi pod takim względem. Zapewne dałoby się ułożyć Odpryski w taką tabelę podzieloną na kwadranty, ale powiązania nie byłyby aż tak widoczne jak w przypadku metali.

      • Bzhydack

        Nie będziemy pewni, dopóki nie poznamy wszystkich Odprysków. Np. Ten co chce się tylko ukryć i przetrwać wygląda mi na przeciwieństwo Honoru – może nazywa się Tchórzostwem? 😉 Możliwe, że odpryski przeciwne niekoniecznie będą się tak przyciągać, jak Zniszczenie i Zachowanie.

        I sądzę, że można podzielić odpryski na 8 pozytywnych i 8 negatywnych. Czy Dominacja był pozytywnym czy negatywnym?

        • Odpryskowy

          Brandon potwierdził że nie da się tak sparować Odprysków i że maksymalnie takich par może być cztery (albo mniej. Albo w ogóle.).
          Do tego, mimo że Zachowanie i Zniszczenie mieli tak przeciwne Intencje, zgadzali się w tym, że nie da się tworzyć (dlatego musieli współpracować).

          Tak samo Pielęgnacja jest częściowo przeciwna do Zachowania i Zniszczenia:
          Zachowanie – żadnych zmian
          Zniszczenie – negatywna zmiana
          Pielęgnacja – pozytywna zmiana (angielskie „Cultivation” lepiej oddaje naturę tego Odprysku)

          Ten co chce się ukryć i przetrwać może po prostu boi się Odium (nie dziwię się). A może, jak głosi jedna z teorii, jest to Przetrwanie.

          Podział na negatywne i pozytywne nie ma większego sensu, gdyż Intencja jest filtrowana przez posiadacza. Na przykład Zachowanie może oznaczać również stagnację (patrz Ostatnie Imperium). Tak samo Zniszczenie nie jest „dobre” czy „złe”. Po prostu jest, wszystko musi kiedyś umrzeć, entropii nie zatrzymasz.
          A poza tym, Autonomia jest dobra czy zła?

          Wszystko zależy od punktu widzenia, Oddanie czy Dominacja w przypadkach ekstremalnych mogą być równie nieprzyjemne.
          Dominacja oznacza również władzę, gdyby taki Nohadon czy Dalinar trzymali Dominację, sądzę że zrobili by z mocy dobry użytek, bo władza to nie tylko opresja.

  • Pingback: Zawsze jest kolejna tajemnica — DK — Brandon Sanderson()

  • Pingback: Inwestytura i Trzy Krainy — Droga Królów-Brandon Sanderson()

  • Pingback: Ksiażki Brandona Sandersona zostaną zekranizowane - VOID! MAGAZINE()

  • Masay

    Czyli jak rozumiem, posiadacz danego Odprysku był tylko jeden? Ktoś podniósł Odprysk, jego ciało wyparowało ale duch nadal trwa? W zdaniu „Odpryski pamiętają swoje poprzednie życie” chodzi o posiadaczy Odprysków, np. Atiego? Czy Zniszczenie uwolnione w „Studni Wstąpienia” to był właśnie umysł Atiego? (Jeśli dowiem się w „Bohaterze Wieków” to nie zdradzać :D). Kolejne pytanie: czy Rozszczepienie sprawia że Odprysk znów jest możliwy do podniesienia? Dużo pytań mnie nurtuje, ale dopiero wkręcam się w Cosmere 🙂

    • Odpryskowy

      um, porozmawiamy po Bohaterze Wieków 😛 Na razie odradzałbym zagłębianie się w artykuły z [Cosmere], bo to jednak trochę frajdy popsuje.

  • Pingback: Kilka słów o Bezkresie Magii – Droga Królów – Brandon Sanderson()

  • Pingback: Co otrzymamy w Bezkresie Magii? Od jutra w księgarniach – Droga Królów – Brandon Sanderson()

  • Marmolada

    Makie małe pytanie.
    Co z Równowagą? Sazed w „Bohaterze wieków”, już jako Harmonia, wspomina Równowagę, jednocześnie feruchemia jako magia powinna mieć własny odprysk. Czy to jest ten kóry nie ma własnej planety, czy ten z tych pozostałychczterech?

    • http://drogakrolow.pl/ Odpryskowy

      wszystkie Trzy Sztuki Metaliczne pochodzą od Zniszczenia i Zachowania. Allomancja od Zachowania, Hemalurgia od Zniszczenia, Feruchemia od ich obu naraz.

      Równowaga, jaką wspomina Sazed, to chyba chodziło o genetyczne modyfikacje szlachty i skaa, że jedni mieli mniej dzieci, drudzy więcej, wytrzymałość, inteligencja etc.

  • Pingback: W jakiej kolejności czytać książki Brandona Sandersona – Droga Królów – Brandon Sanderson()

  • Sprzedam_odpryski

    „Odium Rozszczepił (oprócz Panowania, Oddania i Honoru) jeszcze jeden nieznany Odprysk.”

    Bezkers str 399 – Ambicja

    • Kanrei

      Nie wiemy na 100% czy WoB mówiący o tym że Odium rozszczepił przynajmniej jeszcze jeden Odprysk odnosił się do Ambicji czy innego Odprysku.

      Mimo że przyjmuje się że ostatecznie to Odium rozszczepił Ambicję, to z samego Bezkresu wiemy na pewno tylko że Odium śmiertelnie ranił Ambicje oraz że Ambicja została rozszczepiona później w innym miejscu niż walka z Odium ale nie jest powiedziane kto tego dokonał.

      Artykuły będą stopniowo uaktualniane o informacje z Bezkresu Magii oraz WoB które pojawiły sie po jego wydaniu.

  • Pingback: Zawsze jest kolejna tajemnica 2 – Droga Królów – Brandon Sanderson()

  • Ludzkość[i?] Cosmere

    Czyli w Cosmere ludzie np. ze Scadrialu i z Rosharu nie są ze sobą spokrewnieni, i właściwie pochodzą z odrębnych gatunków?

    • http://drogakrolow.pl/ Odpryskowy

      Scadrianie zostali stworzeni przez Zniszczenie i Zachowanie na wzór ludzi z Yolen, więc zależy, co uważasz na ten temat 🙂